Αίτημα, αγάπη, επιθυμία

από τους Όρσα Καμπέρου και Πάνο Σερέτη

Προτείνουμε φέτος τον σχολιασμό του κειμένου Η κατεύθυνση της της θεραπείας και οι αρχές της εξουσίας της, κείμενο του 1958 από τα Γραπτά. O Λακάν βρίσκεται εκείνη την εποχή σε μια θεωρητική διαμάχη με τους συναδέλφους του. Καταδεικνύει τις εκτροπές, τον εκφυλισμό των ψυχαναλυτικών εννοιών και εξετάζει μέσα από μια σειρά κλινικών περιπτώσεων τις επιπτώσεις στην κατεύθυνση της θεραπείας, στην ίδια της τη κατάληξη καθώς και στη διαμόρφωση των αναλυτών. Τον βλέπουμε να καταγγέλλει την ιδεολογία της Ψυχολογίας του Εγώ καθώς και την υποτιθέμενη εξουσία του αναλυτή που κινδυνεύει να γίνει ένας χειριστής της μεταβίβασης. Η μεταβίβαση, – η οποία θεμελιώνει τη θεραπεία πάνω σε μία ιδιότυπη, καινοφανή αγάπη – δεν μπορεί να δίνει χώρο σε έναν οποιονδήποτε χειρισμό. Ο Λακάν ξεκινά λοιπόν αποσαφηνίζοντας ότι κατευθύνω τη θεραπεία δεν σημαίνει κατευθύνω τον ασθενή. Θέτει το ερώτημα της εξουσίας στην ψυχανάλυση, όχι όμως με όρους άσκησης επιρροής του αναλυτή προς τον αναλυόμενο ούτε μέσα από την έννοια της αντιμεταβίβασης που, για τον Λακάν, δεν είναι τίποτα άλλο παρά τα στερεότυπα του αναλυτή.

Πού βρίσκεται λοιπόν αυτή η δύναμη, η εξουσία στην ψυχαναλυτική θεραπεία; Στη δύναμη της ομιλίας, μας λέει ο Λακάν εισάγοντας ταυτόχρονα την έννοια του αιτήματος στη ριζική του διάκριση από την επιθυμία. Στην ομιλία συσσωματώνεται το αίτημα, αλλά αποσιωπάται η επιθυμία, υπάρχει λοιπόν μία θεμελιώδης διάκριση.

Πράγματι, η ψυχανάλυση βασίζεται στην ομιλία, διάσταση που εκείνη την εποχή παραγνωρίζεται από τους ψυχαναλυτές. Ο Λακάν τονίζει ότι πρέπει να είμαστε προσεχτικοί με την χρήση της ομιλίας στην ανάλυση και προτρέπει τους αναλυτές να μην απαντούν στο αίτημα. Μια τεχνική συμβουλή θα έλεγε κανείς και μάλιστα πολύ γνωστή, που όμως περικλείει την ηθική της ψυχανάλυσης, την ηθική της επιθυμίας. Με τη σιωπή του, ο αναλυτής θα δώσει χώρο στην ερμηνεία που είναι μία πολύ ειδική απόκριση του αναλυτή, εκτός οποιασδήποτε «συνομιλίας». Αυτό που καταδεικνύεται στο πέρας της διαδρομής είναι ότι η επιθυμία είναι η ερμηνεία της.

Πίσω: Πρόγραμμα εκπαίδευσης