Για το αντικείμενο

από τη Μαργαρίτα Νικολαΐδου

Ο Φρόιντ αναγνωρίζει μέσα από τις μελέτες του μια ψυχική πραγματικότητα, την οποία ονομάζει «η Άλλη σκηνή» του ασυνειδήτου, εκείνη της φαντασίωσης. Κατασκευή στη νεύρωση η οποία σχηματίζεται ως απάντηση του υποκειμένου σ’ ένα τραυματικό συμβάν, μετά την απώθηση του στην παιδική ηλικία. Ο Λακάν θα αναδείξει τη δομή της φαντασίωσης ως θεμελιώδη στη σχέση του υποκειμένου με την πραγματικότητα πέραν των τραυματικών συμβάντων. Επίπτωση του σημαίνοντος στο υποκείμενο η οποία αφήνει το αποτύπωμα ενός πραγματικού, μίας απόλαυσης στο σώμα τη στιγμή γέννησης του στον λόγο.

Θα βασιστεί στη δομή της φαντασίωσης «Χτυπούν ένα παιδί» που αποκαλύπτεται στον Φρόιντ ως κατασκευή μέσα στην ανάλυση ορισμένων αναλυόμενων του και θα αναδείξει σ’ αυτήν, τη λειτουργία μιας μυθοπλασίας.

«Εάν οδηγούμε το υποκείμενο κάπου, είναι σε μια αποκρυπτογράφηση αυτού που φέρει μια λογική, όπου «αναγνωρίζεται μια φωνή διερώτησης…»[1], στα λεγόμενα του υποκειμένου, μέσα από την επαναληπτικότητα αυτού που αποτυγχάνει[2], σκοντάφτει, ως προς ένα ιδεώδες που στοχεύει η επιθυμία. Στη διακοπή της σημαίνουσας αλυσίδας βρίσκεται το σημείο τομής που επαληθεύεται στην δομή του υποκειμένου, ως μια ασυνέχεια, $◊a , ως κάτι που εκπίπτει[3]. Είναι σ’ αυτήν την ασυνέχεια και τις τομές της, την τρύπα, το κενό[4], που υφίσταται το αντικείμενο α, αυτό το κάτι τι, που αφορά το είναι.

Θα μελετήσουμε μέσα από ορισμένα κείμενα και χρονικές στιγμές, μίας εν προόδω διερεύνησης της δομής της φαντασίωσης, της σχέσης του υποκειμένου με την πραγματικότητα στην νεύρωση, την ψύχωση. Μέσω του γραφήματος της επιθυμίας επεξεργαζόμαστε την πολλαπλότητα των διαφορετικών συσχετισμών και διαδρομών που συμβαίνουν στο ασυνείδητο του υποκειμένου, ως προς τον Άλλο, την επιθυμία του, το αντικείμενο της ενόρμησης που στη νεύρωση έρχεται να καλύψει την έλλειψη στο είναι.

Ως προς την ψύχωση και μέσα από την κλινική του παιδιού, θα επικεντρωθούμε σε κλινικά ζητήματα ως προς το όριο ανάμεσα στο παθολογικό και την κανονικότητα. Θα σταθούμε στη σχέση με τον μικρό άλλο, τον όμοιο, την πρωταρχική ταύτιση κατά την περίοδο του σταδίου του καθρέπτη : κλινικά ερωτήματα που προκύπτουν ως προς τη διαμόρφωση της εικόνα εαυτού , imago τη λειτουργία της ως αντικείμενο[5].

1. J. Lacan Dialectique du désir et subversion du sujet dans l’inconscient freudien, Ecrits, éd. Seuil Σελ. 796, στη γαλλική έκδοση, του κειμένου Διαλεκτική της επιθυμίας και ανατροπή του υποκειμένου στο φροϊδικό ασυνείδητο»
2. Ζακ Λακάν , Σεμινάριο ΧΙ, Οι τέσσερις θεμελιώδεις έννοιες στην ψυχανάλυση, κεφ. Ε’ Τύχη και αυτόματον, σελ. 85, Εκδ. Κέδρος
3. Jacques Lacan, Séminaire VI, Le désir et son interprétaÉon, 1958 – 1959, Ed. Seuil, 2013 σελ. 458, ch. XX La forme et la coupure, κεφ. ΧΧ H μορφή και η τομή [στη δομή της φαντασίωσης]
4. J. Lacan, La logique du fantasme, CR du Séminaire 1966 – 1967, éd. Autres Ecrits, 2001, 323 -328
   Ζακ Λακάν Η λογική της φαντασίωσης, Σύντομη Εκθεση του Σεμιναρίου 1966 – 1967, σελ. 324 « … στο συναπάντημα των πτώσεων που μαρτυρούν ότι το υποκείμενο είναι μόνο γλωσσικό επακόλουθο, τις οποίες έχουμε προάγει ως αντικείμενο α ».
5. Ζ. Λακάν, Η οικογένεια, Τα οικογενειακά συμπλέγματα στη διαμόρφωση του ατόμου, Εκδόσεις Καστανιώτης, 1987, κεφ, ΙΙ Το σύμπλεγμα της παρείσφρησης.

Πίσω: Πρόγραμμα εκπαίδευσης