Μορφές του αντικειμένου α

από τους Όρσα Καμπέρου και Πάνο Σερέτη

Ο Ζ. Μπλόυερ, επινοητής του όρου αυτισμός το 1911, επωφελήθηκε άμεσα από τις συζητήσεις του Φρόιντ με τον Γιούνγκ πάνω στη θεωρία της λίμπιντο. Με ποιο τρόπο το υποκείμενο οδηγείται στην επένδυση ενός εξωτερικού αντικειμένου, ενός αλλότριου σώματος; Η εικόνα του σώματος δεν αρκεί από μόνη της για να ρυθμίσει τις επενδύσεις. Αυτό που ο Φρόιντ ονομάζει προγενετήσιο αντικείμενο είναι η προϋπόθεση της πρόσβασής μας στον άλλον. Αντικείμενο μερικό και δη αφαιρεμένο από την εικόνα: αυτή η αφαίρεση είναι επίπτωση της γλώσσας και προϋπόθεση ώστε αυτό που αποκαλούμε «εξωτερική» πραγματικότητα να στέκει. Ο Λακάν ξεκαθαρίζει, σε αντίθεση θα λέγαμε με την κοινή αντίληψη, ότι η κίνηση και οι καθηλώσεις της λίμπιντο σε κάποια αντικείμενα, δηλαδή η ίδια η φαντασίωση συγκροτεί την πραγματικότητα.

Ο Λακάν εξετάζει διαδοχικά αυτό το αντικείμενο ως προϊόν της διάστασης μεταξύ αιτήματος και ανάγκης, ως το Αγαθό πέρα από τα αγαθά του πολιτισμού στην ηθική διάσταση της επιθυμίας, ως το Άγαλμα – μυστικό του πλατωνικού έρωτα, τέλος ως το αντικείμενο που μένει στη σκιά του πιο υπαρξιακού affect, του άγχους, που ακριβώς οριζόταν παραδοσιακά ως «φόβος δίχως αντικείμενο».

Πίσω: Πρόγραμμα εκπαίδευσης