Από το αίτημα αγάπης στην ετερότητα

από τον Γιώργο Κωνσταντίνου

«Σ ’αγαπώ, αλλά επειδή ανεξήγητα αγαπώ σε σένα κάτι περισσότερο από σένα, το αντικείμενο α, σε ακρωτηριάζω»*. Τι συμβαίνει άραγε με τα πράγματα που αφορούν την αγάπη σε ένα κοινωνικό δεσμό μιας νεοφιλελεύθερης κοινωνίας στην οποία ζούμε; Αν ο κυρίαρχος λόγος στοχεύει την κατάργηση της διαφοράς –  η οποία καθιστά το υποκείμενο ιδιαίτερο στην εναδικότητα του – προς όφελος μιας ομογενοποίησης των απολαύσεων, πώς διαφοροποιείται από τους άλλους Λόγους από τη στιγμή που και αυτοί πράττουν το ίδιο; 

Τι συμβαίνει με τα ‘’πράγματα’’ της αγάπης σε κάθε λόγο με αποκορύφωμα τον ‘’Λόγο του καπιταλιστή’’ ο οποίος τα αφήνει στην άκρη; Μπορεί να σε αγαπάω αλλά ανεξήγητα αγαπάω κάτι περισσότερο από σένα, αναφέρει ο Λακάν. Τι είναι αυτό που βάζει εμπόδιο στη σχέσεις των υποκειμένων; Ποιο είναι αυτό το αδύνατον που οδηγεί στον ‘’αποκλεισμό’’ του Άλλου της αγάπης; Ποιο είναι αυτό που εγκλωβίζει το υποκείμενο σε ένα ναρκισσιστικό δεσμό αγάπης με τον όμοιο του; 

Έξη χρόνια αργότερα μετά την περίφημη αυτή φράση ‘’σ’ αγαπώ, αλλά επειδή ανεξήγητα…’’,  ο Λακάν δουλεύει την κλινική των τεσσάρων Λόγων όπου στο σημείο ενός αντιστρόφου του Λόγου του Κυρίου τοποθετεί τον Λόγο του αναλυτή. Με το Λόγο του αναλυτή ολοκληρώνει τη σημασία της φράσης αυτής. Ο αναλυτής λαμβάνοντας τη θέση του δρώντος, που είναι η θέση του μικρού α, δίνει αυτό που δεν έχει. Πρόκειται πια για μια διαφορετική αγάπη η οποία στοχεύει την απόλυτη διαφορά. Αυτή η θέση μιας διαφορετικής αγάπης, γίνεται ο κλινικός μπούσουλας ο οποίος θα επιτρέψει από την πλευρά του αναλυτή να προσφέρει αυτό που δεν έχει, φορέας της επιθυμίας του αναλυτή, και από την πλευρά του υποκειμένου την εκφορά της καθαρής ετερότητας.

*Η φράση βρίσκεται στην εισαγωγή του τελευταίου Κεφαλαίου του XI Σεμιναρίου «Οι τέσσερεις θεμελιακές έννοιες της ψυχανάλυσης». 

Πίσω: Πρόγραμμα εκπαίδευσης