Πρελούδιο 3

Κριστόφ Σάρλ

Πρελούδιο της Hμερίδας Σχολής της 3ης Ευρωπαϊκής Σύμβασης στη Μαδρίτη, 14 Ιουλίου 2023

Στο τέλος του Σεμιναρίου XIX, … Ή χειρότερα, ο Λακάν διερωτάται για το τι συνδέει τον αναλυτή και τον αναλύοντα και υποστηρίζει ότι αυτός ο δεσμός είναι ένας δεσμός αδελφοσύνης «στον οποίον ο αναλυτικός λόγος δίνει την παρουσία του» ¹.

Και μας προσκαλεί ως αναλυτές, να  μας σκεφτούμε ως αδέλφια του ασθενούς μας στο βαθμό που, όπως εκείνοι, είμαστε «υιοί  λόγου».

Την ίδια περίοδο ο Λακάν προωθεί ότι αυτό που λογικά απαντά στο «δεν υπάρχει» σεξουαλική αναφορική σχέση είναι ένα «Υπάρχει ένα» και «τίποτα άλλο» πράγμα που δίνει έμφαση  οριστικά στη ριζική μοναξιά του ομιλόντος του οποίου η απόλαυση αντιτίθεται σε κάθε πιθανή πληρότητα και σε κάθε δεσμό.

Αν η δυνατότητα ενός δεσμού αδελφικής φύσης σε μια ανάλυση θα μπορούσε να είναι μία καλή είδηση, ο Λακάν  παρ όλα αυτά, μας  προσκαλεί σε μία αισιοδοξία; Μάλλον όχι.

Ο Λακάν τελειώνει το σεμινάριό του αρνούμενος να «ζωγραφίσει το μέλλον με ροζ χρώμα» εντοπίζοντας τις ρίζες του ρατσισμού στην «αδελφότητα του σώματος». Για να δώσει έμφαση ακόμη περισσότερο στην πραγματική διάσταση της απόλαυσης,  ακατάλληλη για οποιονδήποτε δεσμό.

Ποια θα ήταν επομένως η φύση αυτού του «αδελφικού» δεσμού στον οποίον ο αναλυτικός λόγος «δίνει παρουσία»; Από τι ύφανση θα ήταν φτιαγμένος; Πρόκειται για έναν  δεσμό ταύτισης; 

Αν η αναλυτική εμπειρία οδηγεί ριζικά στη μοναξιά και αφήνει το υποκείμενο μόνο του στη μέγγενη της αυτιστικής απόλαυσης του συμπτώματος του, η οποία  δεν διαμοιράζεται, μήπως η δυνατότητα ενός δεσμού «αδελφοσύνης» θα ήταν μόνο αυτή στην οποία μπορεί κανείς να υπολογίζει τον εαυτό του σε μια κοινότητα δυστυχισμένων; 

Αποφασίζουμε ότι είμαστε αδέλφια μόνο από το γεγονός ότι είμαστε σύντροφοι σε μια γαλέρα; Μάλλον όχι.

Σ’ αυτό το τελευταίο μάθημα του Σεμιναρίου XIX, χρειάζεται για τον Λακάν μια πρόσθετη ενέργεια και μιλάει γι’ αυτήν με θρησκευτικό πρόσημο, κάτι που δεν είναι σύνηθες:

Αυτός ο αδελφός είναι ένας αδελφός «transfiguré /μεταμορφωμένος   του οποίου μεταβάλλεται η μορφή » και αυτό επιτυγχάνεται μέσω μίας «αναλυτικής ικεσίας «, και είναι μέσω αυτής της εμπειρίας που διαμορφώνεται ο δεσμός.

Κάτι πρέπει να εμφανιστεί, με άλλα λόγια, μετα/μορφοποιημένο [ méta/morphosé], και να «δώσει παρουσία » μέσω της χάρης του αναλυτικού λόγου… αποκαλυπτική διατύπωση που θα μπορούσε να παραπέμψει στη μαγεία ή στην πρακτική μιας εσωτερικής τελετής!

Η μεταμόρφωση επικαλείται εκείνη του Χριστού που αποκαλύπτει (με διακριτικό τρόπο) σε τρεις από τους  αποστόλους του, τους πλέον οικείους, την πραγματική  θεϊκή του φύση, την ύστατη στιγμή που δεσμεύεται να ζήσει το μαρτύριο του και να αντιμετωπίσει τη σταύρωση του και το θάνατο.

Κρίσιμη στιγμή επομένως, όπου το πεπρωμένο του, αμείλικτο,  τον φέρνει αντιμέτωπο στην επίγεια ζωή του με τη θνητή του κατάσταση. Μετά από αυτό το επεισόδιο της μεταμόρφωσης, θα έρθει η απελπισμένη κραυγή του Χριστού πάνω στον σταυρό: «Πατέρα, γιατί με εγκατέλειψες;»

Η θέση του Λακάν είναι ότι, είναι στη στιγμή της συνάντησης για τον αναλύοντα με την υποκειμενική του διαίρεση, στο τέλος, μ ‘ αυτό το «σχισμένο {fendue} πράγμα» που είναι «το υποκείμενο», που  μπορεί να παραχθεί αυτή η μεταμόρφωση, και όπου εκεί εμφανίζεται η ιδιότητα του «αδελφού» του ασθενούς μας. Όχι χωρίς ένα Λέγειν.

Εμπειρία μοναξιάς και μη εγγύησης, το υποκείμενο μπαίνει σε μια δοκιμασία μέσα από » αυτό το σχισμένο πράγμα«, τη ρωγμή, μέσω της έλευσης ενός Λέγειν ύπαρξης, που στηρίζεται στο πραγματικό που το συνιστά. Μήπως η τρανς / μορφοποίηση θα ήταν αυτή η όψη  πραγματικού στο τέλος;

Ο αναλύων – αδελφός αποκαλύπτεται σε μια φευγαλέα στιγμή με μια μορφή μεταμορφωμένη, μέσω της εμφάνισης ενός λέγειν ύπαρξης, και αυτό έχει επίσης  για τον αναλυτή μία επίπτωση ενθουσιασμού. Αλλαγή κατάστασης για τους δύο πρωταγωνιστές, πιστοποιώντας ότι κάτι από το πραγματικό έχει αγγιχθεί, και αυτό «με τη χάρη» του αναλυτικού λόγου που γεννά αυτόν τον δεσμό.

Ο δεσμός της αδελφοσύνης δεν είναι δεδομένος μ’ έναν αμετάβλητο τρόπο, είναι μια επίπτωση η οποία επιδρά συναισθηματικά, λόγω της δυνατότητας να αναδυθεί ένα Λέγειν, το οποίο αγγίζει  ένα πραγματικό της ύπαρξης, πέραν από τα λεγόμενα της αναλυτικής θεραπείας, ως ανήκουστο.

Η «επιτακτική ανάγκη» (του κοινωνικού δεσμού) θα ήταν άραγε να επιτρέπει  τις προϋποθέσεις ώστε μια τέτοια «ικεσία» να μπορεί να ανανεώνεται… σε κάθε αναλυτική θεραπεία;

Μάρτης 2023

Μετάφραση Μαργαρίτα Νικολαϊδου

[1] J.Lacan, Le séminaire livre XIX ….Ou pire ,Paris,Seuil 2011,pp 235 ;236 .